Quan sát trẻ là kỹ năng quan trọng để bố mẹ chăm sóc con. Ảnh: Quang Hiểu

Quan sát là một trong những kĩ năng quan trọng nhất của cha mẹ trong quá trình giáo dục trẻ tại gia đình, đặc biệt là trẻ ở độ tuổi mầm non. Trước hết trong cuộc sống sinh hoạt hàng ngày, cha mẹ là người cần quan sát, quan tâm, lắng nghe trẻ và ghi chép đầy đủ về những gì họ nghe và nhìn thấy.

Cha mẹ không nhất thiết phải thực hiện theo kế hoạch định trước (trừ trường hợp trẻ có những biểu hiện đáng quan tâm). Thông thường ở gia đình việc quan sát được thực hiện một cách tự nhiên, tức thời trong quá trình cha mẹ làm việc hoặc chơi với trẻ. Hàng ngày, việc thực hiện quan sát thường xuyên là vô cùng quan trọng để cha mẹ nắm bắt kịp thời sự phát triển cả về thể chất và tinh thần (xác định được những gì trẻ thích hoặc không thích, phản ứng của trẻ với các tình huống khác nhau, biết được kinh nghiệm hay hoạt động nào trẻ thích hoặc gặp khó khăn, lo lắng, hiểu được những nhu cầu và đánh giá được sự tiến bộ...) của con trẻ.

Chẳng hạn khi con bạn chơi với trẻ hàng xóm, các câu hỏi thường được đặt ra cho cha mẹ là: con mình chơi gì? Chơi như thế nào? Thái độ của trẻ ra sao? Tại sao lại như thế?... Qua quan sát cha mẹ có thể nhìn, lắng nghe, ghi lại những biểu hiện về hành vi giao tiếp và ứng xử của trẻ. Từ đó có thể nắm bắt được đặc điểm phát triển ngôn ngữ và hành vi đạo đức của trẻ. Tuy nhiên trong quá trình quan sát cha mẹ phải đảm bảo yếu tố khách quan, không nên để tình cảm chi phối, hoặc có một sự suy diễn nào làm ảnh hưởng tới những gì quan sát được.

Cha mẹ trẻ có thể lựa chọn và sử dụng các hình thức quan sát khác nhau. Điều này phụ thuộc vào thời điểm quan sát cha mẹ còn làm việc gì nữa. Nếu cha mẹ có thời gian sẽ thực hiện hình thức quan sát tham dự có nghĩa là cha mẹ đang cùng chơi hay đang làm việc cùng với trẻ. Nếu không có thời gian cha mẹ trẻ có thể sử dụng dạng khác là quan sát ngẫu nhiên, có nghĩa là cha mẹ quan sát một điều gì đó khi nó đang diễn ra mà chúng ta cảm thấy quan trọng và cần ghi chép lại.

Dựa trên việc tập hợp thông tin và sự suy xét về thông tin mà các bậc cha mẹ nghe, nhìn, ghi chép (quan sát) được coi là cơ sở để đánh giá trẻ. Điều quan trọng cha mẹ cần quan sát kĩ lưỡng, dành thời gian để suy nghĩ về những thông tin thu thập được, bởi các quyết định này sẽ ảnh hưởng tới việc lập kế hoạch để đáp ứng nhu cầu và có ảnh hưởng đến sự phát triển toàn diện của trẻ. Đánh giá trẻ có thể được tiến hành vào bất kì thời điểm nào trong ngày, tuần hoặc sau một năm.

Vương Thị Luận

( Báo Giáo dục - Thời đại online )