ĐỀ CƯƠNG BÀI GIẢNG
CÔNG TÁC ĐỘI THIẾU NIÊN TIỀN PHONG HỒ CHÍ MINH&SAO NHI ĐỒNG
Phạm Phúc Tuy
Trường ĐH Thủ Dầu Một


PHẦN 1: CÔNG TÁC ĐỘI THIẾU NIÊN TIỀN PHONG HỒ CHÍ MINH
Bài 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ TỔ CHỨC ĐỘI TNTP HỒ CHÍ MINH
1. Mục đích của Đội TNTP Hồ Chí Minh:
Điều lệ Đội TNTP Hồ Chí Minh (Ban hành kèm theo Quyết định số 319QĐ/TWĐTN, ngày 10 tháng 9 năm 2013 của BCH Trung ương Đoàn khóa X) có ghi:
“ Đội TNTP Hồ Chí Minh là tổ chức của thiếu nhi Việt Nam do Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập, Đoàn TNCS Hồ Chí Minh phụ trách.
Đội TNTP Hồ Chí Minh là trường học giáo dục thiếu nhi Việt Nam trong và ngoài nhà trường, là đội dự bị của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh; lực lượng nòng cốt trong các phong trào thiếu nhi.
Đội TNTP Hồ Chí Minh được tổ chức và hoạt động trong nhà trường và ở địa bàn dân cư.
Đội TNTP Hồ Chí Minh lấy 5 điều Bác Hồ dạy thiếu niên , nhi đồng làm mục tiêu phấn đấu rèn luyện cho đội viên, giúp đỡ thiếu nhi trong học tập, họat động , vui chơi, thực hiện quyền và bổn phận theo Công ước của Liên hiệp quốc về quyền trẻ em, Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em.
Đội TNTP Hồ Chí Minh đoàn kết, hợp tác với các tổ chức, phong trào thiếu nhi ở khu vực và thế giới vì quyền lợi của trẻ em, vì hoà bình, hạnh phúc của các dân tộc “.
Khẩu hiệu của Đội: “ Vì Tổ quốc xã hội chủ nghĩa. Vì lý tưởng của Bác Hồ vĩ đại. Sẵn sàng ! “. Khẩu hiệu Đội bao gồm 2 vế thống nhất với nhau, vừa gắn nhiệm vụ cách mạng của đất nước,vừa gắn với lý tưởng cao đẹp của Bác Hồ, đòi hỏi mỗi đội viên phải ghi nhớ và thực hiện mọi lúc, mọi nơi.
Mục tiêu cụ thể của tổ chức Đội TNTP.HCM là: Đội tổ chức giáo dục thiếu niên , nhi đồng thực hiện 5 điều Bác Hồ dạy để trở thành con ngoan , trò giỏi, đội viên tốt, cháu ngoan Bác Hồ, đòan viên TNCS Hồ Chí Minh.
2. Tính chất của Đội TNTP Hồ Chí Minh:
2.1 Tính Quần chúng:
Điều lệ Đội đã khẳng định “…Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh là tổ chức của thiếu nhi Việt Nam... là lực lượng nòng cốt trong các phong trào thiếu nhi. Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh được tổ chức và hoạt động trong nhà trường và ở địa bàn dân cư”.
Điều lệ Đội quy định thiếu nhi vào Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh là thừa nhận Điều lệ Đội, tự nguyện xin vào Đội và được quá nửa số đội viên trong chi đội đồng ý.
Ở những nơi chưa có tổ chức Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh, việc kết nạp đội viên do Ban Chấp hành Đoàn hoặc Hội đồng Đội cấp xã quyết định và tiến hành thành lập tổ chức cơ sở Đội theo Điều lệ Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh.
Điều lệ Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh quy định nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Đội là “tự nguyện”, “tự quản” dưới sự hướng dẫn của phụ trách.
Tính quần chúng của Đội còn thể hiện rất rõ trong quan điểm của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh đối với Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh là ở đâu có thiếu nhi ở đó có hoạt động Đội.
2.2 Tính chính trị (cách mạng):
          Tính chính trị của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh được thể hiện: Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh do Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh phụ trách. Tính chất này còn thể hiện ở tôn chỉ mục đích và khẩu hiệu của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh và nhiệm vụ đội viên.
          Đội viên Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh có nhiệm vụ thực hiện đúng tôn chỉ mục đích của Đội. Đồng thời đội viên thực hiện tốt 5 điều Bác Hồ dạy thiếu niên, nhi đồng, phấn đấu trở thành đội viên tốt, đoàn viên thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, công dân tốt.
2.3 Tính giáo dục:
          Điều lệ Đội đã khẳng định “Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh là trường học giáo dục thiếu nhi Việt Nam trong và ngoài nhà trường, là đội dự bị của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh...”. Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh lấy 5 điều Bác Hồ dạy thiếu niên, nhi đồng làm mục tiêu phấn đấu rèn luyện của đội viên.
          Mọi hoạt động của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh đều có sự hướng dẫn, định hướng của phụ trách. Phương thức giáo dục đặc trưng của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh là giáo dục thông qua các hoạt động.  
3. Nhiệm vụ của Đội TNTP Hồ Chí Minh:
3.1 Chức năng của Đội:
Đội có 2 chức năng cơ bản là giáo dục và tổ chức thiếu niên nhi đồng Việt Nam học tập và làm theo 5 điều Bác Hồ dạy.
+ Chức năng giáo dục:
- Đội là một lực lượng giáo dục quan trọng của xã hội, cùng với nhà trường và các lực lượng giáo dục khác giáo dục thiếu nhi theo 5 điều Bác Hồ dạy.
- Đội giáo dục đội viên theo nguyên tắc, phương pháp riêng của mình và bằng các hình thức giáo dục đa dạng, phong phú, hấp dẫn.
- Nội dung giáo dục của Đội có tính hệ thống và toàn diện.
+ Chức năng tổ chức:
- Đội tập hợp, thu hút tất cả thiếu niên ,nhi đồng tham gia hoạt động Đội.
- Đội tổ chức việc thực hiện điều lệ, nghi thức cho tất cả đội viên, đấu tranh bảo vệ quyền lợi, nghĩa vụ của thiếu nhi, uy tín của tổ chức Đội.
- Đội tổ chức thiếu nhi cả nước cùng tham gia sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đấu tranh vì hoà bình và tiến bộ xã hội.
3.2 Nhiệm vụ của Đội TNTP Hồ Chí Minh và đội viên:
         - Nhiệm vụ thứ nhất: Các tập thể Đội và đội viên đều phải phấn đấu, rèn luyện thực hiện tốt 5 điều Bác Hồ dạy thiếu niên, nhi đồng để trở thành con ngoan, trò giỏi, bạn tốt, công dân tốt, đoàn viên Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh. Nhiệm vụ này được cụ thể hoá bằng việc mỗi đội viên phải nghiêm chỉnh thực hiện Điều lệ và Nghi thức Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh, Chương trình rèn luyện đội viên.
- Nhiệm vụ thứ hai: Các tập thể Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh phải có trách nhiệm giúp đỡ đội viên phát triển mọi khả năng trong học tập, hoạt động, vui chơi... đây là nhiệm vụ thể hiện rõ tính quần chúng của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh, đáp ứng các nhu cầu của đội viên trong quá trình phấn đấu, học tập của mình.
- Nhiệm vụ thứ ba: Các tập thể Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ chí Minh và đội viên phải thực hiện các quyền và bổn phận của trẻ em đã được nêu trong Công ước của Liên Hợp Quốc về Quyền Trẻ em, Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em. Khi các em thực hiện tốt các điều quy định trong Công ước và Luật nghĩa là các em đã từng bước trưởng thành trong quá trình phấn đấu của mình.
Những điều cần lưu ý:
+ Mỗi đội viên và tập thể đội phải nghiêm chỉnh thực hiện điều lệ, nghi thức Đội, chương trình rèn luyện đội viên, mọi nghị quyết của Đội và của Đoàn.
+ Đội phải đòan kết, tập hợp, thu hút thiếu nhi tham gia các họat động đội.
+ Đội phải tổ chức nhiều họat động phong phú, tạo mọi điều kiện để phát huy khả năng, sáng kiến của thiếu nhi trong họat động.
+ Xây dựng tổ chức Đội vững mạnh: xây dựng chi đội, liên đội đòan kết, tự quản; lựa chọn, bồi dưỡng đội ngũ chỉ huy đội; thường xuyên bồi dưỡng về Đòan cho đội viên; làm tốt công tác giáo dục nhi đồng.
+ Đội củng cố và mở rộng đòan kết hữu nghị với thiếu nhi quốc tế.
4. Các biểu trưng nghi thức của Đội TNTP Hồ Chí Minh:
          Các biểu trưng của Đội được quy định và thực hiện thống nhất trong cả nước như sau:
Cờ Đội:  Có nền màu đỏ, chiều rộng bằng hai phần ba chiều dài. Huy hiệu Măng non ở giữa. (Theo mẫu). Không gọi là cờ chi đội, cờ liên đội mà chỉ gọi chung là cờ Đội. Các liên đội có cờ truyền thống của mình phải may đúng quy định của Điều lệ Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh. Có thể ghi tên liên đội trên cờ, dưới huy hiệu Măng non. Cờ có tua vàng ở ba cạnh.
Huy hiệu Đội:   Theo mẫu.
Khăn quàng:  Bằng vải màu đỏ (gọi là khăn quàng đỏ), hình tam giác cân, đường cao bằng một phần tư cạnh đáy.
- Khăn quàng đỏ đội viên có kích thước tối thiểu:
     Đường cao:   0,25m, Cạnh đáy:    1,00m
- Khăn quàng đỏ phụ trách có kích thước tối thiểu:
     Đường cao:   0,30m, Cạnh đáy:    1,20m
Đội viên quàng khăn đỏ khi đến trường, sinh hoạt Đội và tham gia các hoạt động của Đội.
Đội viên lớn (14 - 15 tuổi) đeo khăn quàng đỏ hoặc huy hiệu Đội khi đến trường, sinh hoạt Đội và tham gia các hoạt động của Đội.
Phụ trách quàng khăn đỏ khi tổ chức sinh hoạt và các hoạt động của Đội.
  Đội ca: Bài hát "Cùng nhau ta đi lên” (Nhạc và lời của Phong Nhã).
  Khẩu hiệu Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh: “Vì tổ quốc xã hội chủ nghĩa. Vì lý tưởng của Bác Hồ vĩ đại: Sẵn sàng!"
5. Đội viên:
+ Đội viên Đội TNTP Hồ Chí Minh là thiếu niên Việt Nam từ 9 đến hết 15 tuổi thực hiện tốt 5 điều Bác Hồ dạy, có ý thức phấn đấu trong học tập, rèn luyện và tu dưỡng để trở thành đoàn viên Đoàn TNCS Hồ Chí Minh.
+ Điều kiện kết nạp vào Đội TNTP Hồ Chí Minh:
- Về tuổi:  Điều lệ Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh quy định mọi thiếu niên Việt Nam từ 9 đến 15 tuổi đều có quyền xin vào Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh.
- Các em thiếu niên phải tự nguyện xin vào Đội bằng cách trình bày nguyện vọng hoặc viết đơn xin vào Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh và phải tìm hiểu, thừa nhận Điều lệ Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh.
- Sau khi tiếp nhận ý kiến đề nghị hoặc nhận được đơn của thiếu nhi, Chi đội hoặc Lớp nhi đồng họp xét và biểu quyết công khai từng người một. Người xin vào Đội phải được quá nửa số đội viên (nhi đồng) trong Chi đội (Lớp) đồng ý thì được kết nạp.
- Ban Chấp hành Đoàn hoặc Hội đồng Đội cấp xã ra quyết định chuẩn y kết nạp đội viên.
+ Lời hứa đội viên:  Là lời thề của đội viên từ khi được kết nạp vào Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh và suốt quá trình sinh hoạt, hoạt động của mình trong tổ chức Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh.
- Hứa: "Thực hiện tốt 5 điều Bác Hồ dạy thiếu niên, nhi đồng" là thể hiện quyết tâm trong học tập, rèn luyện toàn diện để trở thành con ngoan, trò giỏi, đội viên tốt, xứng đáng là cháu ngoan của Bác Hồ.
- Hứa: "Tuân theo Điều lệ Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh" là thể hiện tính kỷ luật của đội viên trong tổ chức của mình và ý thức xây dựng tổ chức Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh vững mạnh và phát triển.
- Hứa: "Giữ gìn danh dự Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh" là thể hiện trách nhiệm các đội viên trong việc giữ gìn và phát huy truyền thống Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh và làm đẹp phẩm chất của mỗi đội viên.
+ Quyền của đội viên (có 3 quyền cơ bản):
- Đội viên có quyền: "Được Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh và Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh giúp đỡ để phát huy năng lực trong học tập, hoạt động, vui chơi, công tác xã hội". Thể hiện quyền của đội viên là được yêu cầu tổ chức Đội, với trách nhiệm là đại diện của đội viên và tổ chức Đoàn với trách nhiệm là Người phụ trách tạo điều kiện cho đội viên được hoạt động và phát huy mọi khả năng để thực hiện những nhiệm vụ của Đội và nguyện vọng chính đáng của cá nhân.
- Đội viên có quyền: "Được Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh và Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh bảo vệ quyền lợi của mình theo Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em" nghĩa là tạo cho đội viên thực hiện tốt quyền và bổn phận của mình và được yêu cầu tổ chức Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh bảo vệ khi bản thân không có điều kiện thực hiện hoặc bị vi phạm những quyền và bổn phận theo luật định.
- Đội viên có quyền: "Được sinh hoạt Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh, bàn bạc và quyết định các công việc của Đội. Được ứng cử, bầu cử vào Ban Chỉ huy liên đội, chi đội" là thể hiện tính dân chủ của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh đối với đội viên. Đội viên được thực hiện quyền này ở những cơ sở Đội mình sinh hoạt, được có ý kiến, kiến nghị và nêu các sáng kiến về những công việc của Đội từ cơ sở Đội đến Hội đồng Đội các cấp.
+ Nhiệm vụ đội viên:
          - Nhiệm vụ thứ nhất: "Thực hiện Điều lệ, Nghi thức Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh và Chương trình rèn luyện đội viên” là thể hiện tính kỷ luật của đội viên.
- Nhiệm vụ thứ hai: "Thực hiện tốt 5 điều Bác Hồ dạy thiếu niên, nhi đồng để trở thành con ngoan trò giỏi, đội viên tốt, Cháu ngoan Bác Hồ, đoàn viên thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh" là thể hiện việc thực thi những yêu cầu của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh, của gia đình và nhà trường. Đây cũng là yêu cầu sự phát triển về năng lực, phẩm chất và kết quả của quá trình đội viên sinh hoạt trong tổ chức Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh.
Năm điều Bác Hồ dạy thiếu niên, nhi đồng:
1.   Yêu Tổ quốc, yêu đồng bào.
2.   Học tập tốt, lao động tốt.
3.   Đoàn kết tốt, kỷ luật tốt.
4.   Giữ gìn vệ sinh thật tốt.
5.   Khiêm tốt,thật thà, dũng cảm.
  - Nhiệm vụ thứ ba: "Làm gương tốt cho thiếu niên, nhi đồng, giúp đỡ thiếu niên và nhi đồng trở thành đội viên Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh, tích cực tham gia công tác Nhi đồng". Đây là trách nhiệm của đội viên với tổ chức của mình, tạo cho đội viên phát triển về số lượng, chất lượng đồng thời cũng thể hiện tình cảm, trách nhiệm của cá nhân đội viên trong quá trình chăm lo xây dựng lực lượng hậu bị của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh.
CÁC CẤP CHỈ HUY ĐỘI:
          Nhiệm kỳ đại hội chi đội, liên đội là một năm. Nhiệm kỳ của Ban Chỉ huy liên đội, chi đội là một năm.
          Ban Chỉ huy liên đội do đại hội liên đội (đại hội toàn thể hoặc đại biểu) bầu theo hình thức bỏ phiếu kín hoặc biểu quyết công khai, do đại hội lựa chọn. Số lượng và thành phần (tối thiểu có 5 thành viên, tối đa không quá 21).
Ban Chỉ huy chi đội do đại hội chi đội bầu, số lượng do đại hội quyết định (tối thiểu có 3 thành viên, tối đa không quá 7 thành viên). Đại hội chi đội cần tiến hành trước đại hội liên đội để bầu đại biểu đi dự đại hội liên đội.
          Trường hợp chưa đại hội, Ban Chỉ huy liên đội, chi đội sẽ do Ban Chấp hành Đoàn hoặc Hội đồng Đội cấp xã ra quyết định chỉ định.
          Việc phân công nhiệm vụ các thành viên của Ban Chỉ huy Đội cần chú ý đến các mặt hoạt động của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh như: Công tác xã hội, học tập, phụ trách Sao nhi đồng, văn nghệ, thể dục thể thao, quỹ Đội... Mỗi thành viên Ban Chỉ huy chịu trách nhiệm một hoặc một số nhiệm vụ thích hợp.
          Đại hội Cháu ngoan Bác Hồ cấp Trung ương tổ chức 5 năm một lần; Cấp Tỉnh, Huyện tổ chức năm năm từ một đến hai lần; Cấp cơ sở liên, chi đội, nếu có điều kiện thì tổ chức mỗi năm một lần vào dịp cuối năm học.
6. Hệ thống tổ chức Đội TNTP Hồ Chí Minh: 
Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh là tổ chức thống nhất trong cả nước.
Cấp cơ sở của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh được thành lập ở các trường học, ở địa bàn dân cư bao gồm:  Chi đội (có từ 3 đội viên trở lên) và liên đội (có từ 2 chi đội trở lên). Trong các chi đội có các phân đội. 
Trên cấp liên đội là Hội đồng Đội do Ban Chấp hành Đoàn cùng cấp lập ra để giúp Đoàn phụ trách Đội. Hội đồng Đội các cấp vừa có tính chất đại diện cho tổ chức Đội, vừa có tính chất là người phụ trách Đội. Hệ thống tổ chức của Hội đồng Đội gồm 4 cấp: Cấp xã, Cấp huyện, Cấp tỉnh, Cấp Trung ương.
Đoàn khối, Đoàn ngành cần phân công cán bộ phụ trách công tác thiếu nhi.
Hội đồng Đội các cấp hoạt động theo Quy chế Tổ chức và hoạt động của Hội đồng Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh do Ban Thường vụ Trung ương Đoàn khoá IX ban hành.
- Số lượng thành viên Hội đồng Đội các cấp:
+ Cấp xã từ 7 – 9.
+ Cấp huyện từ 11 – 19.
+ Cấp tỉnh từ 19 – 23.
+ Cấp Trung ương từ 23 - 29.
     - Tổ chức cơ sở của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh:  Phương châm cần quán triệt là ở đâu có thiếu nhi ở đó đều tổ chức các hoạt động, qua đó tiến hành thành lập các chi đội, liên đội theo quy định của Điều lệ Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh. Việc quy định có 3 đội viên được thành lập 1 chi đội, chi đội có từ 9 đội viên trở lên có thể chia thành các phân đội (mỗi phân đội có ít nhất 3 đội viên) và 2 chi đội trở lên thì được thành lập liên đội là phù hợp với yêu cầu và thực tiễn việc xây dựng Đội ở địa bàn dân cư, miền núi, biên giới, hải đảo và vùng sâu, vùng xa, hẻo lánh.
          Ở các địa phương (xã, phường, thị trấn) có đủ điều kiện theo Điều lệ Đội quy định thì thành lập liên đội trong trường học và liên đội ở địa bàn dân cư.
Điều lệ không quy định đội viên chỉ được sinh hoạt ở một chi đội mà mở rộng để đội viên được sinh hoạt ở các chi đội, liên đội tạm thời, ở các Nhà thiếu nhi, trường Đội, các hoạt động tập thể của Đội từ địa phương đến Trung ương. Khi sinh hoạt ở các chi đội, liên đội tạm thời, các em đều thực hiện theo Điều lệ và Nghi thức Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh.
          Các liên đội lấy tên theo trường học hoặc tên địa phương (Đối với các liên đội ở địa bàn dân cư). Chi đội lấy tên theo lớp học, tên anh hùng liệt sĩ, hoặc tên địa phương... tuỳ theo nguyện vọng của đa số đội viên và được liên đội thừa nhận. Phân đội lấy tên theo số thứ tự.
          Việc thành lập các chi đội, liên đội đều do Hội đồng Đội (hoặc Đoàn Thanh niên) cùng cấp ra quyết định. Ở các cơ sở không đủ điều kiện thành lập liên đội thì các chi đội sẽ chịu sự chỉ đạo và hướng dẫn của Hội đồng Đội trực tiếp ra quyết định thành lập.
          Điều lệ Đội Thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh quy định Hội đồng Đội lập ra tổ chức cơ sở Đội thể hiện tính tổ chức của Đội, tính độc lập tương đối của Đội và khẳng định Hội đồng Đội vừa là người đại diện, vừa là người phụ trách Đội.
7. Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Đội TNTP Hồ Chí Minh:
+ Nguyên tắc tự nguyện của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh: 
Nguyên tắc này thể hiện tính dân chủ của tổ chức Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh để đáp ứng nhu cầu và quyền được tự lựa chọn của thiếu nhi trước khi vào Đội, tự nguyện tham gia tích cực các hoạt động của Đội. Từ đó, sẽ tạo cho đội viên có trách nhiệm xây dựng tổ chức Đội. Tập thể Đội phải mở rộng các hình thức hoạt động phù hợp với nguyện vọng của đội viên và thiếu nhi.
+ Nguyên tắc tự quản của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh:
          Nguyên tắc này thể hiện sự tự quản của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh có sự hướng dẫn của phụ trách Đội, nghĩa là khẳng định tính độc lập tương đối của tổ chức Đội và Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh là tổ chức của thiếu nhi.
           Tự quản của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh là thể hiện tính đặc trưng của Đội và cũng là yếu tố khẳng định tổ chức Đội là của chính các em đội viên. Đồng thời, cũng thể hiện rõ khả năng làm chủ của các em. Phương châm giáo dục đối với đội viên tự giáo dục là chính, nhưng cần có sự hướng dẫn của phụ trách và công tác giáo dục của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh chủ yếu được thông qua các hoạt động. Đây là đặc trưng cơ bản nhất của tổ chức Đội với tư cách là một lực lượng giáo dục.
Sự tự quản của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh thể hiện:
+ Mọi công việc của Đội ở chi đội, liên đội đều do các tập thể và đội viên bàn bạc.
+ Các quyết định của liên đội, chi đội chỉ được thực hiện khi quá nửa số đội viên đồng ý.
Sự phụ trách của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội đồng Đội các cấp được thể hiện cụ thể ở các nội dung:
+ Cấp Trung ương: Quyết định việc sửa đổi, bổ sung Điều lệ, Nghi thức Đội phù hợp với đường lối quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam, của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh qua các nhiệm kỳ đại hội; Đề ra phương hướng, nhiệm vụ của tổ chức Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh trong từng thời kỳ.
+ Thành lập, củng cố, kiện toàn Hội đồng Đội để giúp Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh phụ trách Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh; Cử cán bộ, đoàn viên có nhiệt tình, năng lực phụ trách, hướng dẫn hoạt động của các tổ chức Đội và phong trào thiếu nhi; Cung cấp kinh phí và các phương tiện hoạt động cho Đội.
+ Phối hợp với các lực lượng xã hội chăm lo hoạt động Đội, phong trào thiếu nhi và bảo vệ các quyền lợi của đội viên, thiếu nhi theo quy định của pháp luật và Điều lệ Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Điều lệ Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh.
Những vấn đề cần đảm bảo khi tổ chức các hoạt động Đội:
+ Đảm bảo định hướng chính trị – xã hội trong các hoạt động Đội
+ Đảm bảo tính tự nguyện gia nhập Đội và sự tích cực tham gia của đội viên, thiếu niên vào các họat động Đội
+ Đảm bảo tính tự quản và phát huy năng lực sáng tạo của đội viên, trên cơ sở có sự phụ trách trực tiếp của Đòan và sự hướng dẫn sư phạm của người lớn
+ Đảm bảo phù hợp với đặc điểm lưá tuổi và đặc điểm cá nhân đội viên
+ Đảm bảo tính lãng mạn, gây hứng thú, mang màu sắc vui chơi trong các họat động đội
+ Đảm bảo tính hệ thống, liên tục trong các họat động đội.
8. Phương pháp công tác Đội TNTP Hồ Chí Minh
Phương pháp công tác Đội TNTP là lề lối, cách thức, biện pháp tổ chức hoạt động Đội nhằm đem lại hiệu quả cao nhất trong việc giáo dục và phát triển toàn diện nhân cách cho đội viên.
Phương pháp công tác Đội thống nhất với phương pháp dạy học và giáo dục-tự giáo dục ở trường phổ thông, nhưng có nét đặc thù: đề cao vai trò tự quản, tự giáo dục của đội viên; thể hiện sự phối hợp nhịp nhàng, sự định hướng giáo dục, hướng dẫn của phụ trách và hoạt động tự quản,tự giáo dục của đội viên.
Phương pháp công tác đội bao gồm hệ thống 6 phương pháp chính có mối quan hệ mật thiết, gắn bó với nhau và được phối hợp sử dụng trong mỗi hoạt động Đội.
Cần nắm vững các yêu cầu cụ thể của từng phương pháp:
8.1 Phương pháp họat động tập thể, mang tính xã hội , hữu ích
- Giúp học sinh hiểu rõ mục đích,ý nghĩa , yêu cầu của các hoạt động tập thể và xã hội.
- Trong mỗi hoạt động phải lập kế hoạch và tự các em đề xuất bàn bạc,tìm ra biện pháp thực hiện.
- Phải dự kiến những tình huống, khó khăn và biện pháp giải quyết (dự kiến các phương án khác nhau )
- Phân công phù hợp năng lực đội viên và tập thể.
- Biết sử dụng các biện pháp thi đua để động viên, khuyến khích đội viên tích cực hoạt động.
- Khi hoàn thành, phải sơ, tổng kết kịp thời, đánh giá công bằng và khách quan kết quả hoạt động của các em.
8.2 Phương pháp trò chơi và vui chơi
- Nội dung, hình thức trò chơi phải phù hợp đặc điểm người chơi ( về lứa tuổi, giới tính, thể chất…)
- Hình thức trò chơi luôn đổi mới tạo sự hấp dẫn cho các em, nội dung và mức độ yêu cầu của trò chơi cần được nâng cao dần.
- Lựa chọn trò chơi ( nội dung và hình thức ) phải phù hợp với yêu cầu giáo dục và phải chuẩn bị chu đáo ( dụng cụ, luật chơi…)
- Phải chuẩn bị các điều kiện đảm bảo sự an toàn và sự thành công của trò chơi ( nhất là các trò chơi vận động, dã ngoại, trò chơi lớn… )
- Người phụ trách cần có sổ tay trò chơi để tích lũy và sáng tạo trò chơi cho các em.
- Cần có các điểm vui chơi cho thiếu nhi và có sự giám sát của người lớn.
8.3 Phưong pháp thuyết phục
+ Thuyết phục bằng lời: Được sử dụng rộng rãi trong các cuộc họp,sinh hoạt Đội, hội thảo, phát thanh, gặp gỡ trao đổi trực tiếp với đội viên … ). Chủ yếu là phân tích giảng giải , chứng minh để giúp các em hiểu, tin,làm theo điều tốt, bỏ điều xấu.
+ Thuyết phục bằng gương tốt điển hình: Có tác động mạnh mẽ đến quá trình tự giáo dục của các em. Có thể sử dụng các tấm gương của: Bác Hồ; truyền thống dân tộc, địa phương, nhà trường, liên đội; Gương danh nhân, anh hùng; gương người tốt, việc tốt…
8.4 Phương pháp giao nhiệm vụ cho đội viên và tập thể Đội
- Đảm bảo tính vừa sức và khả năng hoàn thành nhiệm vụ ( phải nắm vững khả năng, trình độ … của các em )
- Giúp đội viên và tập thể hiểu sâu sắc nhiệm vụ được giao, tiếp nhận nhiệm vụ với tinh thần phấn khởi, trách nhiệm cao.
- Phân công hợp lý để không ảnh hưởng đến các hoạt động khác của các em.
- Phải giám sát, kiểm tra , đôn đốc , kịp thời phát hiện những khó khăn và hỗ trợ các em giải quyết.
- Khi đánh giá phải công bằng, khách quan và kịp thời.
8.5 Phương pháp thi đua
- Cần giải thích cho đội viên nắm vững mục đích, nội dung, tiêu chuẩn thi đua.
- Hình thức thi đua phải phong phú, sinh động, nghiêm túc, tránh qua loa đại khái, hình thức chủ nghĩa.
- Giáo dục tư tưởng thường xuyên, tránh những tư tưởng ích kỷ, hẹp hòi, ganh đua cay cú; giáo dục cho các em tinh thần cầu thị, đoàn kết, tự hào lành mạnh.
- Đánh giá tổng kết phải công bằng, dân chủ, công khai.
8.6 Phương pháp khen thưởng và khiển trách
- Khách quan, công bằng, chính xác.
- Phát huy vai trò tự quản của các em trong việc xem xét khen thưởng hoặc khiển trách.
- Cần phối hợp với các lực lượng giáo dục có liên quan.




Bài 2 : PHỤ TRÁCH ĐỘI TNTP HỒ CHÍ MINH
1. Cán bộ phụ trách thiếu nhi:
+ Khái niệm: Cán bộ phụ trách thiếu nhi là những người được Đảng, Nhà nước và Đoàn TNCS.HCM cử ra thay mặt Đảng, Nhà nước và Đoàn làm nòng cốt trong việc tổ chức,hướng dẫn, phụ trách tổ chức và hoạt động Đội TNTP.HCM; các phong trào của thiếu nhi Việt Nam, nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục của Đảng CSVN, trực tiếp là mục tiêu giáo dục của Đội TNTP.HCM.
+ Cán bộ phụ trách thiếu nhi gồm có: Cán bộ phụ trách công tác thiếu nhi các cấp (thuộc hệ thống tổ chức của Đảng, Nhà nước, Đoàn ); Cán bộ trong Hội đồng Đội các cấp; Cán bộ phụ trách Đội ở cơ sở gồm: Tổng phụ trách Đội, phụ trách chi đội, phụ trách đội ở địa bàn dân cư.
+ Phụ trách Đội không nhất thiết phải còn ở trong độ tuổi đoàn viên.
2. Cán bộ phụ trách Đội trong trường phổ thông:
+ Phụ trách Đội trong nhà trường bao gồm: Tổng phụ trách, phụ trách chi đội
+ Đặc trưng của cán bộ phụ trách Đội trong trường phổ thông: Vừa là đại diện của Đoàn phụ trách công tác thiếu nhi,vừa là một giáo viên của nhà trường.
3. Phẩm chất và năng lực cơ bản của phụ trách Đội TNTP.HCM:
3.1 Phẩm chất:
a/ Phẩm chất tư tưởng – chính trị:
+ Lập trường tư tưởng chính trị vững vàng, kiên định với mục tiêu và con đường đi lên CNXH.
+ Thực hiện nghiêm chỉnh đường lối, chính sách, pháp luật của Nhà nước, chủ trương và kế hoạch của Đoàn.
+ Kiên quyết đấu tranh chống lại các âm mưu chống phá cách mạng của các thế lực thù địch.
b/ Phẩm chất đạo đức cách mạng:
+ Tinh thần trách nhiệm công tác gắn liền với hiệu quả hoạt động đội
+ Nói đi đôi với làm,thiết thực phục vụ thiếu nhi và tổ chức Đội.
+ Tận tâm, tận lực phục vụ thiếu nhi, tổ chức Đội.
+ Trung thực, dám đấu tranh cho lẽ phải.
+ Luôn nghiêm khắc với bản thân, không tham nhũng, kiên quyết đấu tranh chống tham nhũng.
+ Có lối sống lành mạnh, mô phạm, gương mẫu.
+ Biết hy sinh lợi ích cá nhân, đặt lợi ích của Tổ quốc, tổ chức Đội và tập thể lên trên.
c/ Phẩm chất trí tuệ:
+ Có óc quan sát, tri giác, trí nhớ tốt.
+ Có trí tưởng tượng, óc tư duy, năng lực ngôn ngữ, sự chú ý.
+ Linh hoạt, thông minh, nhạy bén.
d/ Phẩm chất ý chí:
+ Có chí hướng, có mục đích.
+ Quyết đoán, đấu tranh với bản thân.
+ Có tinh thần vượt khó khăn để hoàn thành nhiệm vụ được giao.
3.2 Năng lực:
a/ Yêu cầu chung:
+ Trình độ kiến thức và năng lực: toàn diện, rộng, sâu.
+ Giỏi chuyên môn, nắm vững những kiến thức liên quan đến nghiệp vụ tổ chức, chỉ đạo công tác Đội.
+ Khả năng nắm bắt và xử lý thông tin.
+ Nắm bắt quy luật kinh tế-xã hội để vận dụng có hiệu quả trong công tác tổ chức, chỉ đạo hoạt động Đội.
+ Đạt trình độ chuẩn về lý luận và nghiệp vụ công tác Đội TNTP.HCM.
b/ Năng lực cơ bản:
+ Năng lực định hướng chính trị:
- Nhạy bén với tình hình chính trị - xã hội của đất nước và địa phương.
- Biết vận dụng đường lối, chủ trương của Đảng và Nhà nước, kế hoạch của Đoàn vào thực tiễn phong trào Đội ở địa phương, trường.
- Kịp thời phát hiện và nhân rộng những phong trào điển hình cho thiếu nhi.
- Phát hiện và ngăn chặn kịp thời những hành động xâu ảnh hưởng đến công tác giáo dục thiếu nhi.
+ Năng lực tổ chức hoạt động thực tiễn:
- Năng lực thiết kế và tổ chức thực hiện kế hoạch hoạt động.
- Biết biến chủ trương, kế hoạch công tác Đội thành hiện thực, thành phong trào hành động của thiếu nhi.
+ Năng lực tập hợp lực lượng chăm sóc giáo dục thiếu nhi, lôi cuốn quần chúng thiếu nhi vào các hoạt động đội:
- Biết tập hợp các lực lượng trong và ngoài nhà trường vào công tác chăm sóc, giáo dục thiếu nhi.
- Biết lối cuốn tất cả thiếu nhi vào hoạt động đội, thông qua hoạt động để giáo dục thiếu nhi.
+ Năng lực chuyên môn và nghiệp vụ công tác Đội:
- Hiểu biết sâu sắc về tổ chức Đội TNTP.HCM và lý luận phương pháp công tác Đội.
- Có năng lực chuyên môn ở các lĩnh vực KH tự nhiên, xã hội và nhân văn, tin học, tật học, môi trường…
- Biết sử dụng nhiều trang thiết bị trong học tập và hoạt động Đội, các phương tiện nghe nhìn, biết khai thác thông tin trên mạng internet phục vụ cho công tác giáo dục thiếu nhi.
4. Phụ trách chi đội (PTCĐ):
+ PTCĐ là người phụ trách trực tiếp, toàn diện các mặt hoạt động của một chi đội TNTP.HCM.
+ Là cộng sự đắc lực của GV – Tổng phụ trách Đội trong tất cả các hoạt động của liên đội nói chung và chi đội nói riêng.
+ Trong hoạt động Đội, PTCĐ là người anh ( chị ), người bạn lớn tuổi gần gũi, tin cậy của các em, có khả năng hiểu biết sâu sắc tâm tư nguyện vọng, điểm mạnh, hạn chế của các em, là cầu nối quan trọng giữa đội viên trong chi đội với TPT Đội.
+ PTCĐ thường là GVCN: Đó là cách sắp xếp hợp lý, đảm bảo tính sư phạm, thể hiện tính thống nhất trong hình thức và phương pháp giáp dục; là điều kiện quan trọng để PTCĐ có thể gần gũi và hiểu sâu sắc các em. Tuy nhiên cần nắm vững và phân biệt đặc thù của 2 nhiệm vụ này, từ đó năng động, uyển chuyển trong việc vận dụng phương pháp công tác vào từng nhiệm vụ cho phù hợp.
Nhiệm vụ của phụ trách chi đội:
+ Hướng dẫn chi đội tổ chức giáo dục thiếu nhi theo 5 điều Bác Hồ dạy và theo điều lệ Đội:
+ Hướng dẫn chi đội xây dựng và tổ chức thực hiện chương trình kế hoạch công tác Đội

+ Phối hợp với các lực lượng GD trong và ngoài nhà trường trong công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục thiếu niên nhi đồng
+ Đại diện cho các em để đề xuất và đấu tranh cho những yêu cầu, nguyện vọng, quyền lợi chính đáng của các em
+ Không ngừng tự học, tự bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, trau giồi những kỹ năng, nghiệp vụ và phương pháp công tác đội
Những nội dung công tác chính của PTCĐ:
+ Nắm vững chủ trương và trọng tâm công tác Đội trong từng thời kỳ
+ Nắm vững tình hình, đặc điểm của chi đội
+ Hướng dẫn lựa chọn và bồi dưỡng BCH chi đội
+ Hướng dẫn BCH chi đội tổ chức sinh hoạt chi đội
+ Tiến hành các mặt hoạt động của chi đội ở trong và ngoài nhà trường:
+ Bồi dưỡng, GD về Đoàn cho đội viên
+ Tổ chức thi đua và động viên, khen thưởng trong chi đội
5. Phụ trách nhi đồng trong trường tiểu học:
+ GV tiểu học: vừa dạy học các môn văn hóa,vừa tổ chức các hoạt động giáo dục, làm chủ nhiệm lớp. GVCN các lớp 1,2,3 phụ trách nhi đồng, các GVCN lớp 4,5 phụ trách chi đội.
+ Phụ trách nhi đồng ( các lớp 1,2,3 ) phải thực hiện 2 nhiệm vụ của 2 tổ chức giáo dục: nhiệm vụ của người GV do hiệu trưởng quản lý, nhiệm vụ của người phụ trách lớp nhi đồng do Đoàn TNCS Hồ Chí Minh quản lý .
Nhiệm vụ của PTNĐ trong trường tiểu học:
+ Nắm vững điều lệ, nghi thức Đội để vận dụng vào công tác nhi đồng
+ Tổ chức giáo dục nhi đồng theo chương trình dự bị rèn luyện đội viên
+ Hướng dẫn phụ trách sao nhi đồng tổ chức cho nhi đồng hoạt động
+ Phối hợp với các LLGD trong công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục nhi đồng

------------------------------

Bài 3:Thực hành Nghi thức Đội TNTP Hồ Chí Minh và nghiệp vụ công tác thiếu nhi

1. Nghi thức Đội TNTP Hồ Chí Minh

1.1 Những kỹ năng cơ bản đối với đội viên
+ Hát đúng Quốc ca. Đội ca và một số bài hát truyền thống,sinh hoạt tập thể của Đội
+ Thắt khăn, tháo khăn quàng đỏ
+ Chào kiểu đội viên
+ Thực hiện các động tác cầm cờ, giương cờ, vác cờ, kéo cờ
+ Hô, đáp khẩu hiệu Đội.
+ Thực hiện các động tác cá nhân tại chỗ và di động, các động tác trong đội hình,đội ngũ và nghi lễ của Đội.
+ Biết 3 bài trống của Đội
1.2 Đội hình, đội ngũ
Đội hình: hàng dọc, hàng ngang, chữ u, hình vòng tròn
Đội ngũ: tĩnh tại ( chỉnh đốn đội ngũ, điểm số báo cáo )
Vận động ( đi đều, chạy đều, chuyển hướng )
1.1 Nghi lễ và các thủ tục của Đội TNTP Hồ Chí Minh
- Nghi lễ chào cờ Đội
- Lễ diễu hành
- Lễ duyệt Đội
- Lễ kết nạp đội viên
- Đại hội chi đội
2. Trò chơi thiếu nhi
2.1 Những yếu tố hình thành trò chơi
a/ Cốt trò: Trò chơi nào cũng có tác dụng rèn luyện nhiều mặt, tuy nhiên có những mặt chủ yếu, đó là cốt trò (VD: rèn luyện trí nhớ, óc phán đoán,sự khéo léo, phản xạ nhanh… )
Việc xác định cốt trò gíup người hướng dẫn chọn đúng trò chơi phục vụ đối tượng.
b/ Dạng trò: Là hình thái thể hiện của cốt trò. Một cốt trò có thể có nhiều dạng trò khác nhau.
Tên của trò chơi thường có được từ dạng trò hoặc từ những động tác cơ bản nhất của trò chơi.
c/ Đề trò: Là một câu chuyện, một tình huống để dẫn vào trò chơi, có tác dụng thu hút, lôi cuốn, cổ vũ làm cho trò chơi thêm phần sôi nổi, hấp dẫn.
Đề trò cần đảm bảo sự tập trung chú ý, tập trung khêu gợi óc tò mò, trí tưởng tượng của các em để các em chơi như được sống với nhân vật và khung cảnh của đề trò