PHƯƠNG PHÁP THIẾT KẾ PHIẾU PHỎNG VẤN
( AN-KÉT ) TRONG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC GD

Phạm Phúc Tuy
Khoa CBQL & Nghiệp vụ
Trường CĐSP Bình Dương


Điều tra bằng an-két là một phương pháp được sử dụng phổ biến trong điều tra xã hội học và nghiên cứu khoa học giáo dục. An-két ( có nhiều cách gọi khác nhau:phiếu hỏi, phiếu phỏng vấn, phiếu trưng cầu ý kiến, phiếu điều tra ) là công cụ chủ yếu của phương pháp này. Hiệu quả của phương pháp phụ thuộc rất lớn vào việc thiết kế một bản an-két chuẩn có khả năng đem lại cho người nghiên cứu những thông tin đầy đủ,chính xác về đối tượng nghiên cứu.Mặt khác, một an-két được thiết kế chuẩn sẽ giúp cho việc tổng hợp, thống kê, xử lý các thông tin thu thập được dễ dàng, thuận lợi.
1. Một số điểm cơ bản về phương pháp điều tra:
Điều tra là dùng một hệ thống câu hỏi theo những nội dung xác định nhằm thu thập những thông tin khách quan nói lên nhận thức và thái độ của người được điều tra.
Có 2 hình thức :
+ Phương pháp phỏng vấn: là phương pháp dùng một hệ thống câu hỏi miệng để người được phỏng vấn trả lời bằng miệng nhằm thu được những thông tin nói lên nhận thức hoặc thái độ của cá nhân họ đối với một sự kiện hoặc vấn đề được hỏi.Đây là hình thức điều tra cá nhân - cá nhân, thường được sử dụng trong giai đoạn đầu khi mới làm quen với khách thể. Khi đó người điều tra phỏng vấn một vài cá nhân chủ yếu để thăm dò, phát hiện vấn đề, chuẩn bị cho hệ thống an-két.
Phương pháp này có thuận lợi là dễ tiến hành,mất ít thời gian và trực tiếp cho ngay thông tin cần biết.Tuy nhiên phương pháp này chỉ có thể tiến hành được với một số ít cá nhân cho nên thông tin thu được không mang tính khái quát. Nếu phỏng vấn nhiều người thì mất rất nhiều thời gian.
+ Phương pháp điều tra bằng an-két:Là phương pháp dùng một hệ thống câu hỏi được chuẩn bị sẵn trên giấy theo những nội dung xác định, người được hỏi sẽ trả lời bằng cách viết trong một thời gian nhất định.Phương pháp này cho phép điều tra, thăm dò ý kiến đồng loạt nhiều người, có khi cả hàng người nên thường được sử dụng trong các cuộc điều tra xã hội học, trong nghiên cứu khoa học giáo dục..
Cần lưu ý là cả phương pháp phỏng vấn và điều tra bằng an-két đều chỉ cho những thông tin về nhận thức, thái độ của đối tượng chứ chưa cho biết hành động của họ. Vì thế chúng phải được phối hợp với những phương pháp nghiên cứu khác như quan sát, nghiên cứu sản phẩm hoạt động.để có được thông tin đầy đủ về đối tượng.




2. Hình thức câu hỏi trong điều tra bằng an-két:
2.1 An-ket đóng là hình thức người điều tra đưa ra câu hỏi cùng với nó là các phương án trả lời , theo đó người trả lời chọn một hoặc nhiều phương án trả lời phù hợp với ý kiến của mình ( việc được chọn một hay nhiều phương án trả lời tùy vào nội dung, yêu cầu của từng câu hỏi cụ thể )
Trong an-két đóng có thể sử dụng những loại câu hỏi sau đây:
a/ Lọai câu hỏi được lập theo thang định danh :Trong những câu hỏi này người trả lời chỉ được chọn 1 hoặc được chọn nhiều phương án trả lời phù hợp với ý kiến của mình.
Ví dụ 1:Theo anh ( chị ) việc thực hiện chương trình môn học HĐGDNGLL cần phải ( đánh dấu X vào ô tương ứng phương án được chọn ):
� Nhất thiết theo đúng qui định của Bộ GD-ĐT
� Nên vận dụng cho phù hợp hòan cảnh của địa phương,của trường

Ví dụ 2: Những khó khăn chủ yếu khi triển khai thực hiện chương trình môn học HĐGDNGLL ở trường của anh ( chị ) là :
� Không có thời gian để xếp TKB
� CSVC hạn chế
� Kinh phí hạn hẹp
� Năng lực tổ chức họat động của GVCN còn hạn chế
� HS không hứng thú họat động
( Trong câu hỏi ở ví dụ 2 người trả lời có thể lựa chọn một hoặc nhiều phương án phù hợp với ý kiến của mình )

b/ Lọai câu hỏi được lập theo thang thứ tự:
Ví dụ 1: Theo anh ( chị ) việc tổ chức lớp tập huấn này là:
� Rất có lợi
� Tương đối có lợi
� Hơi có lợi
� Không có lợi
� Hòan tòan không có lợi

Nếu trong câu hỏi có nhiều ý đều yêu cầu đánh giá theo cùng một thang thứ tự nào đó, chúng ta có thể thiết kế câu hỏi như trong ví dụ 2 dưới đây.
Ví dụ 2: Để tiến hành thự�c hiện tốt chương trình môn học HĐGDNGLL,theo anh ( chị ) các yếu tố sau đây có tầm quan trọng như thế nào?( Bằng cách đánh dấu X vào cột mức độ quan trọng tương ứng với từng yếu tố )

YẾU TỐ
MỨC ĐỘ QUAN TRỌNG


Rất quan trọng
Khá quan trọng
Quan trọng
Ít quan trọng
Không quan trọng

1. Sự chỉ đạo quyết tâm của hiệu trưởng






2. Phối hợp chặt chẽ với họat động Đội






3. CSVC đầy đủ






4. GVCN nhiệt tình, trách nhiệm cao






5. Bồi dưỡng tự quản cho HS






6. Chọn ND, hình thức HĐ phù hợp







Ví dụ 3:Trong các lọai họat động sau đây, em hãy xếp thứ bậc từ thích nhất đến không thích ( 1: thích nhất . 6:không thích nhất ) bằng cách ghi chữ số chỉ thứ bậc vaò ô tương ứng với từng họat động.
� Nghi thức Đội
� Sinh họat chủ đề
� Làm kế họach nhỏ
� Cắm trại
� Phụ trách sao nhi đồng
� Công tác Trần Quốc Tỏan

c/ Lọai câu hỏi được lập theo thang khỏang cách:
Ví dụ: Theo anh ( chị ), tầm quan trọng của các yếu tố sau đây như thế não đối với nhà quản lý giáo dục ? ( 1=không quan trọng, 7= rất quan trọng ). Đối với mỗi yếu tố, anh ( chị ) khoanh tròn chữ số biểu thị mức độ tầm quan trọng của yếu tố đó theo ý kiến của mình.
1. Am hiểu lĩnh vực mình đang quản lý
1
2
3
4
5
6
7

2. Có trình độ học vấn cao
1
2
3
4
5
6
7

3. Có năng lực quản lý, điều hành
1
2
3
4
5
6
7

4. Đạo đức gương mẫu
1
2
3
4
5
6
7

5. Được mọi người tôn trọng
1
2
3
4
5
6
7

6. Có sức khỏe tốt
1
2
3
4
5
6
7


d/ Lọai câu hỏi được lập theo thang Likert:Loại câu hỏi này yêu cầu người trả lời phải xác định rõ thái độ đồng ý hoặc không đồng ý về vấn đề được hỏi ở những mức độ khác nhau ( thường có 5 mức độ: hoàn toàn đồng ý, đồng ý, phân vân, không đồng ý, hoàn toàn không đồng ý )
Ví dụ :Nếu được tự do chọn nới công tác,anh ( chị ) chỉ chọn ở thành phố?
� Hòan tòan đồng ý
� Đồng ý
� Phân vân
� Không đồng ý
� Hòan tòan không đồng ý

e/ Lọai câu hỏi theo kiểu vi phân ngữ nghĩa :Đây là loại câu hỏi trong đó có thể có nhiều ý, mỗi ý nêu 2 cực trả lời đối nhau, yêu cầu người trả lời chọn 1 trong 2 cực đó.
Ví dụ: Theo anh ( chị ), nội dung đợt tập huấn này là :
� Dễ - Khó �
� Phù hợp - Không phù hợp �
� Hay - Không hay �
� Có ích - Không có ích �

f/ Lọai câu hỏi giải quyết một tình huống giả định:
Ví dụ: Để lập kế họach năm học, có bạn đã thực hiện các công việc sau đây:
(1). Dự thảo kế họach
(2).Xin ý kiến tư vấn của Hội đồng nhà trường
(3).Thu thập thông tin thực tế
(4).Triển khai quán triệt kế họach
(5). Nghiên cứu văn bản chỉ đạo của cấp trên
Theo anh ( chị ), các công việc đó phải được thực hiên theo trình tự nào ?
Trả lời : ................................................

2.1 An-ket mở:
a/ Là lọai câu hỏi trong đó chỉ nêu câu hỏi,không có các phương án trả lời coa sẵn như trong an-két đóng, người được hỏi phải tự trả lời bằng ngôn ngữ của mình.
Ví dụ: Những khó khăn chủ yếu khi triển khai thực hiện chương trình môn học HĐGDNGLL ở trường của anh ( chị ) là gì?
Trả lời:...................................................
....................................................
...................................................

b/ Lọai câu hỏi giải quyết tình huống:
Ví dụ: Anh ( chị ) sẽ thực hiện những công việc gì để lập một kế họach năm học của trường mình quản lý?
Trả lời:...................................................
....................................................
....................................................

c/ Câu hỏi biểu hiện qua hình tượng ngôn ngữ ( thường được sử dụng trong nghiên cứu về tâm lý ):
Ví dụ 1: Em hãy vẽ một bức tranh về gia đình hạnh phúc và 1 bức tranh về gia đình không hạnh phúc.

Ví dụ 2: Em hãy xem bức tranh và cho biết cảm nghĩ của mình về bức tranh đó.

Ví dụ 3: Hãy viết một đọan văn ngắn về gia đình hạnh phúc.

Chú ý: Những thuận lợi và khó khăn khi sử dụng loại an-két đóng và an-két mở
+ An-két đóng: Dễ thống kê,tổng hợp kết quả điều tra do người trả lời chỉ lựa chọn trong số các phương án trả lời đã được thi?t k? s?n.Tuy nhiên, thông tin thu được về một vấn đề có thể không đầy đủ nếu người nghiên cứu không đưa ra được tất cả những phương án trả lời có thể có được về vấn đề đó ( bỏ sót phương án trả lời )
+ An-két mở: Tron