Vài vấn đề về kĩ năng sống

1. Kỹ thuật điều chỉnh ý nghĩ, niềm tin, xúc cảm của Ellis:
Theo lý thuyết của Ellis thì những ý nghĩ hoặc niềm tin không hợp lý gây ra những phản ứng mang dấu ấn của stress có thể chia thành 5 loại chung như sau:
a- Kiểu suy nghĩ tuyệt đối hoá
b- Quan trọng hoá vấn đề
c- Tự ám thị tiêu cực
d- Khái quát hoá một cách vội vã, thái quá
e- Cảm giác vô tích sự, vô giá trị của cá nhân
Thông tin cơ bản
- Kiểu suy nghĩ tuyệt đối hoá: kiểu nhận thức này nhìn sự kiện thiên lệch ở 2 đối cực hoặc là tất cả hoặc là không có gì, hoặc toàn màu đen hoặc toàn màu hồng. Những cách nghĩ điển hình nhất của kiểu này là "Tôi phải luôn luôn làm tốt và chiếm được sự đồng tình ủng hộ của người khác", "mẹ nên đối xử tốt với tôi và theo đúng cách mà tôi thích".... Nhưng có phải lúc nào ta cũng làm tốt, lúc nào ta cũng nhận được sự đồng tình ủng hộ của người khác ? Thế là thất vọng tràn trề, niềm tin đổ vỡ.
- Quan trọng hoá vấn đề: kiểu này liên quan đến việc nhìn nhận một thất bại nhỏ, không đáng kể như là một tai hoạ, một tổn thất lớn. Ví dụ, một học sinh 12 tuổi bị mẹ mắng liền xem đó như là bị “xỉ nhục” hay mình bị mẹ “ghét bỏ “ không muốn ở nhà nữa.
- Tự ám thị mình không có khả năng chịu đựng hoàn cảnh cô đơn, thất bại: những người có kiểu tư duy này không có khả năng chịu đựng những hoàn cảnh hơi không thuận lợi. Ví dụ, 1 học sinh lớp 7 bị thầy giáo cho điểm 2 môn "Tôi cảm thấy nhục nhã khi bị điểm kém. ở lớp thì thầy cô nhìn tôi với ánh mắt trách cứ, còn về nhà thì bố mẹ tỏ ra thất vọng, buồn bã...”
- Khái quát hoá một cách vội vã, thái quá: chỉ căn cứ vào 1-2 biểu hiện đã vội vã kết luận khái quát. Ví dụ, học sinh lớp 6 sau một khuyết điểm bị thầy cô quở trách đã vội qui kết rằng mình bị giáo viên ghét bỏ, trù úm.
- Cảm giác vô tích sự, vô giá trị của cá nhân: đây là một biến thể của kiểu khái quát vội vàng. Những người có kiểu nhận thức này thường tin rằng mình là kẻ vô tích sự hoặc không có khả năng gì. Ví dụ: một học sinh tự cho mình là người không có khả năng học vì không hoàn thành bài tập đúng hạn….


Mục đích của kỹ thuật này là điều chỉnh lại những suy nghĩ, niềm tin không hợp lý. Sự điều chỉnh này là một qúa trình đi qua 3 giai đoạn:
- Giai đoạn 1: là nhận diện những ý nghĩ dựa trên những niềm tin không phù hợp.
- Giai đoạn 2: là tìm bằng chứng phản bác lại những niềm tin phi lý này.
- Giai đoạn 3: là nảy sinh ý nghĩ mới dựa trên niềm tin hợp lý, những mong muốn thực tế.
Để làm được điều này ta có thể giúp trẻ liệt kê các tình huống sự kiện gây stress, sau đó tìm xem có những ý nghĩ niềm tin nào là thái quá, không hợp lý, xem các em có mắc những lỗi đã nêu ở trên không?
Việc phát hiện ra những ý nghĩ sai lầm dựa trên những niềm tin mong muốn không hợp lý sẽ giúp các em "nhận thức" lại vấn đề, đánh giá lại tình huống. Việc làm thức dậy những xúc cảm - niềm tin hợp lý là những tín hiệu quan trọng để điều chỉnh hành vi.
Thực hành: Học viên nêu tình huống, giáo viên tổ chức cho học viên thực hiện kỹ thuật này theo 3 giai đoạn đã nói ở trên để điều chỉnh nhận thức…Học viên nhận xét và tự đánh giá xem minh đã làm chủ kỹ thuật này chưa?
2. Kỹ thuật điều chỉnh nhận thức, hành vi của Beck
Phương pháp điều chỉnh nhận thức của Beck cũng dựa trên giả thuyết cho rằng những hành vi không thích nghi được duy trì bởi những nhận thức không phù hợp và ông cũng chủ động loại bỏ những hành vi này bằng cách điều chỉnh, cấu trúc lại nhận thức. Tuy nhiên Beck sử dụng các chiến lược loại bỏ những niềm tin không hợp lý khác với Ellis.
Theo Beck những đáp ứng hành vi không thích nghi (hành vi sai lệch) xảy ra khi có sai lệch trong qúa trình xử lý thông tin. Các qúa trình nhận thức, phân tích, hiểu các tình huống hoặc sự kiện của những người này đã bị cứng nhắc. Họ mất đi khả năng "ngắt bỏ" những ý nghĩ lệch lạc, hoặc mất khả năng suy luận hợp lý. Vì vậy họ mắc những lỗi có tính hệ thống trong việc suy luận. Những lỗi